|
Bij kinderen is hoogbegaafdheid bijna trendy geworden. Maar
ben je eenmaal de 18 gepasseerd, dan hoor je nog slechts tot
een 2%-minderheid. Net op het moment dat je je loopbaan start,
met alle vragen en problemen van dien, is de aandacht verdwenen.
Terecht, want de levensvragen van een hoogbegaafde zijn toch
niet anders dan van anderen…? En als hoogbegaafde heb
je het toch alleen maar makkelijker…?
Al een paar jaar onderzoek ik de loopbaan van hoogbegaafden.
Nu presenteer ik jullie mijn eerste conclusies, waarbij ik
de hoogbegaafden in vijf categorieën heb ingedeeld. Ik
doe het met enige schroom, want ik weet dat wij niet graag
in hokjes ingedeeld willen worden…
Vijf strategiën
Als loopbaanadviseur (o.a. bij milieuadviesbureau CE Delft,
een typische 'HB-omgeving') heb ik veel loopbaangesprekken
met hoogbegaafden gevoerd. Aangevuld met levensbeschrijvingen
van hoogbegaafden uit de literatuur, onderscheid ik intuïtief
vijf verschillende strategieën om hoogbegaafdheid een
plaats in leven en loopbaan te geven.
Veel hoogbegaafden kiezen overigens niet voor een strategie,
maar zitten ze er in 'gevangen'. In de loop van de tijd kan
ontwikkeling van de ene naar de andere strategie plaatsvinden.
| Strategie |
Plaats van hb
in leven en loopbaan |
| Onopvallend |
Houdt zichzelf
gedeisd, waardoor persoonlijke ontwikkeling beperkt blijft.
Vaak niet bewust van hoge intelligentie: vindt zichzelf
vrij dom. Functioneert in eenvoudige banen. Kan door het
ontdekken van hoogbegaafdheid groeien naar een van de
andere types. |
| Geaccepteerd |
Heeft al vroeg aansluiting
gevonden bij mensen op eigen niveau, en is daardoor gestimuleerd.
Heeft geen grote aanpassingsproblemen gekend en heeft
een normale persoonlijke ontwikkeling doorgemaakt. Werkt
bijv. in een hoogbegaafde omgeving (Wizz kids? Gespecialiseerde
onderzoeker?), als adviseur met een unieke taak bij een
uniek bedrijf, of begint voor zichzelf. |
| Sociaal |
Heeft door schade
en schande ontdekt dat je alleen met intelligentie niets
bereikt. Heeft zijn/haar sociale vaardigheden actief verbeterd
tot een hoog niveau. Weet daadoor veel aansluitingsproblemen
op te lossen. Functioneert vaak in banen die bij uitstek
multidisciplinair zijn. |
| Confronterend |
Heeft een loopbaan
van twaalf ambachten, dertien ongelukken. Van conflict
naar conflict en soms zelfs van ontslag naar ontslag.
Probeert te overleven door nadruk op de kwaliteit van
het werk. Kan groeien naar ‘Sociaal’ of overgaan
naar ‘Isolement’. |
| Isolement |
Opereert vrijwel
in een isolement. Loopt gevaar contact met de samenleving
kwijt te raken. |
Ik heb zelf in 1999 een loopbaantraject bij Van Ede en partners
gedaan. Ik heb daar van verschillende consulenten begrepen dat
hoogbegaafden nogal eens vastlopen in een loopbaantraject; door
conflicten of doordat ze afhaken. Er is nog weinig deskundigheid
ontwikkeld, ook niet bij andere bureaus. Dat lijkt me een gemiste
kans. Juist bij hoogbegaafden is er veel potentieel en kan er
vaak veel bereikt worden. De werkgever of de samenleving kan
er een hoogwaardige en gemotiveerde kracht aan overhouden. Bewustwording
van de eigen strategie is daarbij een belangrijke stap. Inmiddels
zijn er bij Mensa een paar adviseurs, waaronder ik, die dit
vraagstuk oppakken.
Specifieke loopbaanvragen
Zijn er specifieke loopbaanvragen of loopbaanthema's te benoemen,
die bij hoogbegaafden meer voorkomen dan bij anderen? Ik denk
het wel.
- Uiten van interesses
Veel hoogbegaafden durven zich minder goed te uiten, omdat
ze al vanaf hun jeugd de ervaring hebben dat 'onbevangen
uiten', jezelf laten zien, vaak leidt tot sociale uitsluiting.
In elk loopbaantraject is het profileren van talenten of
interesses een belangrijke stap op zoek naar beter passend
werk. Deze stap is dus extra moeilijk. Daar komt nog bij
dat hoogbegaafden veel verschillende talenten hebben: er
is dus meer om uit te kiezen. En het is extra belangrijk:
velen van ons hebben lange tijd goed (maar zonder élan)
gefunctioneerd in een subtalent. Anderen zijn dan tevreden,
maar zelf ben je het niet en je verliest geleidelijk je
vitaliteit.
- Leren leren
Velen van ons hebben uit ervaring geleerd 'het' altijd beter
te weten dan anderen, altijd gelijk te hebben. Voor persoonlijke
vragen als de eigen loopbaan gaat dat echter niet op. Pas
als je dat accepteert kun je verder komen. De neiging is
groot om de wereld rationeel te benaderen, en vast te houden
aan de vertrouwde ratio. Maar de persoonlijke leerweg loopt
nu eenmaal niet zo. Ik denk dat hoogbegaafden moeten leren
dat er van iedereen (dus ook van 'normaal intelligente mensen')
wel iets te leren valt, en dat dit zelfs de logische leerweg
is, omdat de 'universele leermeester' niet te vinden is.
Tenslotte: om een loopbaan in een organisatie te kunnen
doorlopen, is het nodig om te leren leiding te ontvangen
van 'normaal begaafden'.
- Behoefte aan waardering
Ik denk dat hoogbegaafden veel behoefte hebben aan waardering,
omdat ze daaraan vaak een tekort hebben gehad. De omgeving
begrijpt die behoefte niet goed en accepteert hem moeilijk.
Hiervoor zijn verschillende oorzaken: door de vaak eigen-aardige
manier van werken herkennen anderen de kwaliteit vaak niet;
door de intelligentie kunnen ze een bedreiging voor anderen
vormen; ook kan jaloezie een rol spelen. Als hoogbegaafden
werken in een subtalent stralen ze geen élan uit,
en dat is een probleem, want enthousiasme is vaak een belangrijke
kwaliteit en graadmeter in de loopbaan.
Aparte aanpak?
Moet er een aparte aanpak van een loopbaanbegeleidingstraject
voor hoogbegaafden bedacht worden? Ik denk het niet. Iedereen
verdient zijn eigen benadering. Maar een paar algemene suggesties
durf ik wel te doen.
Leg in je zoekproces de nadruk op wat je wil in plaats van
op wat je kan.
Onderzoek hiervoor je eigen biografie.
Stel enthousiasme voorop in plaats van expertise en kwaliteit
als je contacten legt.
Kijk zowel naar wat je in de wereld wil neerzetten of bereiken
(missie), als naar wat het werk jou zelf van dag tot dag oplevert
(motivatie). Beide aspecten zijn nodig voor een bevredigende
loopbaan.
Ontwikkel je intuïtie en je creativiteit in praktische
en symbolische oefeningen om de rationele benadering te kunnen
overstijgen.
Wil je reageren op dit artikel? Graag! Ik ben vooral geïnteresseerd
in wat je wel en niet herkent, en natuurlijk waarom. Met die
informatie kan ik mijn bevindingen aanscherpen en het artikel
plaatsen in b.v. het tijdschrift voor loopbaanadviseurs (Loopbaan).
Zo wil ik onder mijn collega's meer aandacht voor hoogbegaafdheid
creëren. Voor vragen over loopbaanbegeleiding en persoonlijke
trajecten kun je mailen naar Werk en Waarde, corten[at]werkenwaarde.nl
Nawoord (verschenen in MB 468):
Op mijn artikel in MB 467 heb ik ruim 15, vaak uitgebreide
en boeiende reacties gekregen. Vrijwel allemaal gaven ze blijk
van veel herkenning, ook van de vijf strategieën om met
HB om te gaan: "treffend"; "zo veel herkenning
dat het me verbaasde"; "dit herken ik uit waarneming
uit mijzelf en mijn omgeving zonder meer". Verschillende
mensen gaven voorbeelden uit hun eigen levensloop en loopbaan:
"Behoefte aan waardering: dat herken ik helemaal. Lastig
daarbij is dat mensen vaak gemakkelijker advies geven dan
morele steun, waaronder waardering. En dat als ze merken dat
je geen advies nodig hebt, ze ook geen waardering meer (durven?)
geven.".
En er was behoefte aan méér! Meer voorbeelden,
meer onderzoek, en ook: rolvoorbeelden. "Ook mijn loopbaan
typeert zich door gebrek aan strategie, tot ik op mijn 47e
hoorde dat ik HB-er was". Een ander vult aan: "HB-ers
moeten oppassen genoegen te nemen met wat anderen goed vinden
voor een bevredigende loopbaan". En een derde: "De
wereldvermaarde astronoom Stephan Hawkins is een van mijn
rolmodellen. In een invalidenwagen, zwaar spastisch en toch
een wereldgenie van ongekende klasse. Van hem heb ik geleerd
dat je verder kunt, ook al zijn er oneindig veel obstakels.
Dat, ook al ben je een rare, slim zijn leuk is".
Op zo'n korte termijn kon ik de reacties niet verwerken tot
een nieuwe versie voor de MB. Ik ben inmiddels over dit onderwerp
in gesprek met collega-adviseurs die zich richten op HB-ers.
Misschien levert dat nog nieuwe inzichten op. Verschillende
mensen gaven aan, zelf ook bezig te zijn met dit onderwerp.
Ik zou zeggen: wacht niet af, maar schrijf je inzichten op
en stuur ze aan MB! Dat is de beste bijdrage voor een levendige
discussie.
|